Kryptowaluty pod lupą HMRC. Co naprawdę zmieniło się w dostępie do danych i kontroli rozliczeń?

Rynek kryptowalut przez lata funkcjonował na styku technologii, finansów i regulacyjnej próżni. Dla wielu inwestorów był to obszar, który wydawał się trudny do uchwycenia przez administrację podatkową. Brytyjski system podatkowy konsekwentnie jednak dostosowywał się do nowych realiów, dlatego dziś kryptowaluty nie są już „egzotycznym aktywem”, lecz pełnoprawnym elementem zasobu inwestycyjnego, który podlega coraz bardziej precyzyjnym mechanizmom raportowania i analizy.

Kryptowaluty w brytyjskim systemie podatkowym

HMRC od lat konsekwentnie traktuje kryptowaluty jako cryptoassets, a nie walutę. To rozróżnienie ma fundamentalne znaczenie, ponieważ przesądza o sposobie opodatkowania. Transakcje krypto są rozliczane głównie w ramach Capital Gains Tax lub -w określonych przypadkach- jako dochód.

Nie ma tu znaczenia technologia stojąca za tokenem ani narracja rynkowa. Dla HMRC kluczowe jest to, że mamy do czynienia z aktywem, którego zbycie, wymiana lub użycie jako formy zapłaty może generować zdarzenie podatkowe. Ten punkt interpretacyjny pozostaje stabilny od lat i stanowi fundament dalszych działań administracji.

Nowość nie leży więc w samym opodatkowaniu, lecz w sposobie identyfikowania transakcji i podatników.

Od deklaracji do danych: zmiana filozofii działania HMRC

Przez długi czas system podatkowy opierał się głównie na informacjach przekazywanych przez samych podatników. Kryptowaluty, ze względu na swoją specyfikę, były trudniejsze do zweryfikowania w ramach klasycznych mechanizmów kontroli.

Obecnie HMRC coraz wyraźniej przesuwa ciężar z deklaratywności na analizę danych zewnętrznych. Nie chodzi o masowe kontrole, lecz o możliwość zestawiania informacji pochodzących z różnych źródeł: platform handlowych, instytucji finansowych, operatorów płatności i międzynarodowych systemów wymiany danych.

To podejście jest spójne z ogólną strategią cyfryzacji administracji podatkowej i nie dotyczy wyłącznie kryptowalut. Krypto stało się jednak jednym z najbardziej widocznych obszarów tej transformacji.

Platformy giełdowe są źródłem informacji podatkowych

Jednym z kluczowych elementów nowego krajobrazu jest rosnąca rola giełd kryptowalutowych jako podmiotów raportujących. Platformy działające na rynku brytyjskim,  a także wiele zagranicznych giełd obsługujących klientów z UK- podlegają coraz szerszym obowiązkom informacyjnym.

HMRC dysponuje uprawnieniami do żądania danych dotyczących użytkowników, historii transakcji oraz przepływów środków. Co istotne, nie są to działania incydentalne. Dostęp do danych jest budowany systemowo, a nie w reakcji na pojedyncze przypadki.

Dla podatnika oznacza to, że anonimowość transakcji giełdowych jest w praktyce ograniczona, nawet jeśli same operacje odbywają się w środowisku cyfrowym.

Międzynarodowa wymiana informacji i standardy raportowania

Istotnym krokiem w kierunku zwiększenia przejrzystości jest włączenie kryptowalut w międzynarodowe ramy wymiany informacji podatkowych. Wielka Brytania uczestniczy w inicjatywach, które zmierzają do ujednolicenia raportowania danych dotyczących aktywów cyfrowych.

Nowe standardy raportowania dla cryptoassets, rozwijane równolegle do istniejących mechanizmów wymiany informacji finansowych, mają na celu umożliwienie administracjom podatkowym dostępu do danych niezależnie od jurysdykcji, w której działa dana platforma.

W praktyce oznacza to, że transakcje realizowane poza UK nie są automatycznie „niewidoczne” dla HMRC, jeśli podatnik pozostaje brytyjskim rezydentem podatkowym.

Dane bankowe, płatności i powiązania pośrednie

Nie wszystkie informacje o krypto pochodzą bezpośrednio z giełd. Istotną rolę odgrywają również dane bankowe oraz informacje przekazywane przez instytucje płatnicze. Wpłaty i wypłaty związane z handlem kryptowalutami często pozostawiają ślad w tradycyjnym systemie finansowym.

HMRC analizuje te dane w szerszym kontekście, łącząc je z informacjami deklarowanymi w Self Assessment. Rozbieżności pomiędzy przepływami finansowymi a wykazanymi zyskami kapitałowymi stają się sygnałem do dalszej analizy.

Self Assessment a kryptowaluty

Mimo rosnącego dostępu do danych HMRC nie przejmuje odpowiedzialności za prawidłowe rozliczenie podatku. Kryptowaluty nadal podlegają zasadom samoopodatkowania. To podatnik odpowiada za poprawne zakwalifikowanie transakcji, obliczenie zysków i strat oraz ich wykazanie w deklaracji, zmienia się jednak kontekst tej odpowiedzialności. Brak ujęcia transakcji kryptowalutowych w Self Assessment coraz rzadziej jest kwestią „niewiedzy systemu”. Administracja podatkowa dysponuje narzędziami, które pozwalają weryfikować spójność danych w dłuższym horyzoncie czasowym.

Listy informacyjne i działania HMRC

Jednym z widocznych elementów nowej strategii są tzw. nudge letters- listy informacyjne wysyłane do podatników, u których HMRC identyfikuje potencjalne rozbieżności, np. w zakresie kryptowalut. Nie są to decyzje ani wezwania do zapłaty, lecz sygnał, że urząd posiada informacje sugerujące konieczność weryfikacji rozliczeń. Celem takich działań jest skłonienie podatnika do samodzielnego uporządkowania sytuacji, zanim dojdzie do formalnego postępowania. To podejście wpisuje się w szerszą filozofię compliance opartej na danych, a nie na sankcjach jako pierwszym kroku.

W kontekście kryptowalut zmieniła się nie tyle litera prawa, ile jego egzekwowalność. Coraz trudniej opierać się na założeniu, że transakcje cyfrowe pozostaną poza radarami administracji podatkowej. Dostęp do danych historycznych, możliwość ich łączenia oraz międzynarodowa współpraca sprawiają, że analiza rozliczeń może dotyczyć lat wcześniejszych, a nie wyłącznie bieżącego okresu podatkowego. To właśnie ten aspekt ma dziś największe znaczenie praktyczne.

Obecne działania HMRC pokazują, że kryptowaluty zostały trwale wpisane w strukturę systemu podatkowego. Administracja nie próbuje „dogonić technologii”, lecz systematycznie buduje narzędzia pozwalające na jej uwzględnienie w ramach istniejących zasad. Dla podatników oznacza to konieczność podejścia do krypto w taki sam sposób jak do innych aktywów finansowych: z uwzględnieniem rezydentury podatkowej, źródeł danych oraz obowiązków sprawozdawczych.

‍